قلیاقل

قره باغ منطقه زیبا وسرسبزدر  صد کلو متری جنوب غزنی و یکی از فرمانداری های آن ولایت است .1810کلو متر مساحت دارد    419 قریه ،  93000 هزار  نفر جمعیت آن است ،که نصف آن را هزاره ها  تشکیل می دهد.1

قلیاقل:

درشمال ولسوالی قرباغ دره زیبا وحاصیل خیز ،با منمظره طبیعی توصیف نا پذیر، قلیاقل قرار دارد که دردامنه شرقی کوه گلکوه درناحیه جنوب شرقی هزارجات قرار گرفته است .گلکوه که به لحاظ رویش گل های کوهی ونباتات گوناگون معروف شده است ،امتداد آن از شمال شرق به جنوب است به گونه که حکومت نشینهای جغتو،قره باغ،خواجه عمری،شهر غزنی درشرق آن وناهور،مالستان،درغرب آن وجاغوری درانتهای جنوب غرب آن قرار دارد واز آب سرشار وزلال آن ونعمتهای بی شمار آن بهره مند می شوند.2

مردم قلیاقل:

  یکی از طوایف مشهور محمد خواجه به نام مردم جمال در آن زند گی می کنند ،که تعداد شان در متن قرباغ در دو قریه جمال وتعداد دیگر شان در قلیاقل اند .مردم قلیاقل مومن وبا غیرت وکاملا بهم پیوسته اند بگونه که درحل بسیار از مشکلات زندگی کنار هم قرارمی گیرند. درسالهای مشهور به سقاوی که اوج نا امنی در افغانستان بوده است ،وپشتونها به بهانه های  مختلف بغارت وچپاول اموال مردم مشغول بودند عده از دزدان قره باغ گله گاوهای مردم ناهور را از طریق باریکی دزدیده بودند که از حدود میانه نیخته وقلیافل به قرباغ منتقل کنند ،جوانان غیور قلیاقل سر راه دزدان را گرفته وپس از زد وخوردی که درنتیجه آن یک نفر از قریه گدول بنام شهید بازمحمد فرزند کربلای علی حسین  به شهادت می رسد ودو نفردیگر از دزدان کشته می شود که جنازه آنها در آنجا می ماند ومردم در قبرستان قلعه کربلای زیر خاک می کنند ،گاوهای مردم ناهور را از چنگ دزدان خلاص نموده ومردم ناهور ازاتفاق مذکور خیلی خوش حال می شوند وگاو بسیار چاق وفربهی را در قلیاقل نذر نموده از مردم قلیاقل تشکر می کنند وگاو های شان را بطرف ناهور انتقال می دهند .3

مجازات دزد معروف:

در همان سالها فردی بنام تاجی دزد که از قریه لالا بوده به همراهی همدستانش در کل قرباغ ومناطق هم جوار خواب را به چشم مردم حرام کرده بوده وجان ومال مردم را در معرض خطر قرار داده بودند در یکی از شبهای زمستان در قریه خار توغی دستگیر می شوند وجوانان این قریه ان دزد را پس از مجازات زیاد ی به سزای عملش می رسانند ،مردم را از شر آن جانی نجات می دهند ،بدون اینکه حکومت را در جریان قرار دهند ،چون درآن روز گار اگر کسی دزدی را با پشتاره هم به دست حکومت می داد ،اگر دزد از مردم پشتون بود نه تنها خود را از دست حکومت نمی توانست خلاص کند که باید به جای دزد خودش مجازات می شد نه تنها خودش بلکه خانواده وقومش نیز خسارت زیادی متحمل می شدند .4

جنگ باخیل ترکی:

درحدود دهه 1340کوچیهای ناهور معروف به خیل ترکی که از قدرت مند ترین کوچیهای منطقه بودهم ازنظرتعداد نفوس وجمعیت وهم ازنظر اقتصاد ودارای.وهم از پشتوانه دولتی بهره مند بودند ، با سرازیر شدن از میان دره قلیاقل می خواستند بسوی قره باغ که نزدیک ترین راه به ناهور می باشد ،کوج شان را ببرند ساعات اوایل صبح بود که مردم منطقه باخبر شدند وبه مقابله پرداختند ،خسارات عظیمی ،مالی وجانی بر کوچیها وارد شد،تا نیمه روز این زد وخورد ادامه داشت  بااین که حکومت غزنی از آنها به تمام توان پشتبانی کرد، اما سر انجام  درمقابل وحدت وهمبستگی مردم کوچک ترین کاری از پیش نه بردند ودیگر هیج وقت یادی ازراه قلیاقل نه کردند.5

جنگ باطالبان:

در اوایل دهه 1370که هزارجات به محاصره طالبان قرار گرفت واز تمام جوانب در معرض جنگ بود ،لشکر طالب از طریق قلیاقل می خواست وارد هزارجات شود آنها نیخته وزرسنگ راتصرف کرده بودند که بدفاع جانانه جوانان قلیاقل بر می خورند مدافعان غیور قلیاقل در یک شبیخون قهر آمیز ازدو طرف نیخته وزرسنگ تلفات بسیار چشم گیری به متعرضین وارد ساخته که بناچار باخفت وخواری از منطقه متواری می شوند تعداد کشته ومجروحین آنها بجا مانده وحتی کفش وعمامه شان را نیز نتوانسته بودند بی برند ،از جمله مدافعان شهید این مرحله غلام علی شهید از زرسنگ می باشد .

پیشینه قلیاقل:

   تاریخ قدامت این منطقه درلابلای دفتر برای ما معلوم نیست اما شواهدی وجود دارد که در روز گاری شهری درآن قرار داشته وهم اکنون قلعه بنام سرشهر درآن وجود دارد ،از حفاریهای ابتدای که تو سط مردم عادی انجام داده شده اشیای قدیمی وتاریخی زیادی بدست آمده هم چون مجسمه های انسان،بز کوهی ظروف قدیمی وسفالی ،سکه های قدیمی که متاسفانه دربازار های غزنی وکابل به قیمت های ناچیز به فروش رفته است این شهر ازقریه گیرو ادامه داشته وانتهای آن در در برابر قریه بالا ده برابر مدرسه محمدیه کنونی می باشد که هم اکنون به دم شهر معروف است .درپشت سر قریه مرزکه طپه معروف به گاو خورو وجود دارد که گویا محل نشیمن حاکم ان شهر بوده راه پله های آن از سنگ تراشیده شده است که در نوع خود بی نظیر وحاکی از قدمت آن است از ویرانه های روی طپه آثار گرانبهای چون سفالهای بسیار ظریف ،سکه های قدیمی ،واشیای دیگر بدست مردم افتاده است که به قیمت اندک توسط عتیقه فروشان پاکستان ازکشور خارج شده وبسیاری دیکری که مردم مخفی نگهداشته اند ،در پهلوی این طپه حوض بزرگ آبی وجود داشته که اطراف آن باسفال بسیار ظریف ونازک آراسته بوده ودر گذر زمان  از میان رفته وآب هم توسط  لوله های سوفالی به آن انتقال داده می شده که آثارآن هم اکنون پیدا است .

تعداد قریه ها:

    در قلیاقل تعداد24قریه وجود دارد که اکثر قریه های آن آب جشمه ویا کاریز مخصوص دارد ،هم برای آب آشامیدنی وهم برای استفاده مزارع ،آب آن شیرین وگوارا است به اندازه که از خاطره هیج رهگذری نه خواهد رفت وخشک سالیهای مکرر در گذشته دران تاثیر نگذاشته است ابتدای آن از قریه پیوند کشته شروع می شود که متصل به زرسنک  زادگاه(ملا فیض محمد) معروف به کاتب شهید مورخ ونویسنده نامی کتاب سراج التواریخ است که یکی از منابع تاریخی افغانستان بشمار می رود وانتهای آن قریه چوغه است که درکمری کوه گلکوه واقع شده وتمام قرباغ ومقداری از نقاط غزنی چون بند سرده ازآن مشاهده می شود .

تعدادجمعیت:

   درسال 1357حدود 500خانوار در آن سکونت داشتند که اگر هرخانواده حد متوسط 5نفربگیریم حدود 2500نفر می شود ،بعد از جا بیجای درسنوات اخیر در داخل کشور وخارج تغیر وتبدلات زیادی صورت گرفته است .

در داخل افغانستان:

هم اکنون حدود 200خانواده در کابل زندگی می کنند وتعداد 100خانواده در شهر غزنی وتعداد 15خانواده در قرباغ 12خانواده در هرات ،10خانواده در قندهار،12خانواده در لشکرگاه،5-خانواده درمزار شریف که مجموع آن به اضافه قلیاقل که احتمالا 200خانواده کمتر یا بشتر در حال حاضر است به 600خانواده خواهد رسید.

درخارج کشور :

درایران حدود 75-خانواده دراصفهان و65خانواده درتهران .20-خانواده در شهر قم .وتعدادی هم درجاهای دیگر که حدود 180خانواده می گردد.

استرالیا :   12-خانواده آمریکا 3-خانواده .کانادا 5-خانواده ودر مجموع کشورهای غربی 20خانوار کمتر یا بیشتر خواهد شد.

پاکستان :پس از ایران پاکستان دومین کشوری است که مها جرین قلیاقل درآن بشتر است ،حدود 100خانواده که اکثر آنها اززندگی خوبی هم برخوردارند وکارگران آنها در عربستان سعودی مشغول کارند که از این طریق اعاشه می شوند.بنا براین آمار قلیاقل در خارج وداخل کشور حدود 1000خانوار وپس از تمکی در قره باغ از جمعیت زیادی بر خوردار است .

ذراعت ومالداری :

قلیاقل سر زمین حاصل خیز وآماده است که محصولات زراعی آن گندم،جو ،شاخل،سیب زمینی،بوده وهمیشه بر علاوه تامین مایحتاج مردمش بخشی اعظمی از نیاز مندی های مناطق اطراف را تامین می کند ،حتی  در سالهای خشک سالی معروف به سالهای برنج بنگلادش از قلیاقل دو موتر (ماشین) گندم به خارج قلیاقل صادر شده است.کوههای سرسبز او در سالهای که از شر کوچیها در امان بوده تمام علوفه های دام این مردم را به صورت کامل جواب گو بوده است وهرخانواده حد اقل 10الی 15تاگوسفند وبز نگهداری می کرده است .

میوه جات:

میوه های که به صورت وفور دران دیده می شود زردآلو،آلو،توت،سیب، شفتالو،بادام است که تقریبا ازاوخر برج ثور الی الی اواخر برج میزان یعنی چهارماه مردم ازمیوه تازه استفاده می کنند،میوه های نادر دیگری نیز در این اواخر درانجا رشد کرده است .

از نظر فرهنگی:

    قلیاقل دارای یک باب مدرسه علمیه دینی است ،بنام (مدرسه محمدیه )که در سال 1349توسط آیةا..اوحدی تاسیس شده وخدمات فرهنگی بیشماری برای منطقه قره باغ انجام داده است ،این مدرسه گر چند در دوره خلقیها مدتی تعطیل شد اما کار آن بصورت نا پیوسته ادامه پیداکرد وتعداد زیادی از رجال علمی وقت در داخل وخارج کشور از شاگردان این مدرسه است .

مکتب ابتدای :

یک باب مکتب ابتدای همزمان با  همان سالهای تاسیس مدرسه ساخته شد که در زمان خلقیها مخروب گردیده ودر سال 1384به همت مردم دو باره باز سازی گردید ودر کنار آن یک باب مکتب جدید از طرف جاپانیها ساخته شد وهم بصورت لیسه ارتقا پیدا نمود که هم اکنون فرزندان مردم درآنجا اشتغال به تحصیل دارند وبازدهی قابل قبول داشته است که هم اکنون تعداد40-نفر از شاگردان این مدرسه در پوهنتون کابل درسطوح عالیه علمی بوده وبعض شان فارغ التحصیل گردیده به چرخه خدمت گذاری کشور پیوسته اند ،قابل ذکر است که بودن مدرسه علمیه در کنار مکتب دولتی یکی از بزرگ ترین عوامل موفقیت این مردم بوده است وعلمای بسیاری که در نیمه نخست این قرن درآنجا رشد کرده بود نقش تعیین کننده در پشرفت کل مناطق هم جوار در ولایت غزنی داشته است که قابل تقدیر وارزش گذاری است حدود 27نفر ملا وعالم دینی ازاین منطقه دراین نیم قرن مشغول اراءی خدمات فرهنگی بوده است .

1-جامعه شناسی افغانستان –فرهنگ ص 88

2-همان –ص 134

3-مرحوم غلام عباس نجیبی

4-مشاهدات نویسنده.

5-  مشاهدات مردم